Η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, ένα βυζαντινό στολίδι του τόπου μας

 

Μία από τις σημαντικότερες βυζαντινές εκκλησίες όχι μόνο του τόπου μας αλλά και ολόκληρης της Πελοποννήσου είναι και η Κοίμηση της Θεοτόκου, το επονομαζόμενο και πιο γνωστό ως Μοναστήρι, το οποίο βρίσκεται περίπου ένα χιλιόμετρο Α. της Νέας Φιγαλείας. Ο ναός αυτός ανήκει στην κατηγορία των βασιλικών και χρονολογείται περίπου τον 10^ο αιώνα. Ως εκ τούτου είναι ο αρχαιότερος βυζαντινός ναός σε όλη την Ηλεία.

          Η αρχική του κατασκευή ήταν τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική. Χωριζόταν σε τρία κλίτη, δηλαδή ορθογώνιους διαδρόμους που χωρίζονταν μεταξύ τους με πεσσοστοιχίες, με σειρές δηλ. από κτιστές τετράγωνες κολόνες. Δυτικά ο ναός διέθετε νάρθηκα μέσω του οποίου επικοινωνούσε με τον κυρίως ναό. Στα ανατολικά το ιερό έφερε τρεις ημικυκλικές αψίδες, από τις οποίες η κεντρική ξεχώριζε για την πλούσια κεραμοπλαστική της διακόσμηση. Οι τοίχοι του ναού είναι κτισμένοι με αργολιθοδομή. Η τοιχοποιΐα δηλ. αποτελείται από ακατέργαστες ή ημιεπεξεργασμένες πέτρες που συνδέονται με κονίαμα. Στους αρμούς, εκεί που συνδέονται αυτοί οι δομικοί λίθοι, διακρίνει κανείς τεμάχια πλίνθων και κεράμων.

          Η εκκλησία αυτή, η Παναγία η Βόγαλη όπως αναφέρεται αρχικά χρησίμευε ως καθολικό μονής, η οποία είχε παραχωρηθεί ως μετόχι στη Μονής Βροντοχίου του Μυστρά. Σώζεται μάλιστα σχετικό χρυσόβουλο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β’ Παλαιολόγου με χρονολογία το 1821. Με την πάροδο του χρόνου το νότιο κλίτος που είχε μετατραπεί σε παρεκκλήσιο του Αγ. Ιωάννη ερειπώνεται. Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας η μονή λειτουργούσε ως κρυφό σχολειό ενώ τον Σεπτέμβρη του 1825 καταστράφηκε από τον στρατό του Ιμπραΐμ. Το 1834 το μέχρι τότε ανδρικό μοναστήρι της Παναγίας Βόγαλης ή Λιγοβάης διαλύεται με σχετικό διάταγμα του βασιλιά Όθωνα που προέβλεπε αναγκαστική συγχώνευση για όσα μοναστήρια είχαν κάτω από 6 μοναχούς. Η περιουσία του διαμοιράστηκε στους αγρότες του χωριού. Εκατό περίπου χρόνια αργότερα τα κελιά των μοναχών είχαν κατεδαφιστεί και είχε απομείνει μόνο ο ναός. Μόλις το 2016 κατέστη δυνατή η ολοκλήρωση της πλήρους αποκατάστασης του ναού, ο οποίος είχε υποστεί στο ενδιάμεσο πολλές φθορές και αλλοιώσεις, η ανάδειξη του μνημείου και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.

Πηγές: odysseusculture.gr

              zourtsa.gr

              allaboutpeloponnesos.com

              olympianland.gr

              Aναστασία Κουμούση – Νικόλαος Βασιλάκης, Κοίμηση Θεοτόκου Ζούρτσας (Νέα Φιγαλεία) Ηλείας. Η αποκατάσταση του ναού, Πάτρα, 2018

 

          Αγγελική Κουτσοπούλου